پنجم آبانماه سال یکهزار و سیصد و شصت و هفت؛ کهن شهر اردکان ستاره ای درخشان را از دست داد.

مردی بزرگ چهره بر نقاب خاک کشید ...

حاج سید روح الله خاتمی اردکانی فرزند حاج سید محمدرضا خاتمی در شب دهم رمضان المبارک سال 1324 هجری قمری در اردکان بدنیا آمد؛ پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در زادگاه به اصفهان رفت و سرانجام در سال 1354 هجری قمری به اردکان بازگشت و با همراهی حاج ملامحمد حائری اردکانی و چندی دیگر به راه اندازی و شروع به کار مجدد حوزه علمیه اردکان اقدام نمود.

پس از انقلاب به پست امامت جمعه اردکان نایل گشت و پس از شهادت آیت الله صدوقی سمت امامت جمعه یزد را بر عهده گرفت.

... و سرانجام در تاریخ پنجم آبانماه 1367 دیده از جهان فرو بست

روحش شاد

* بخشی از پیام آیت الله خمینی در رابطه با وفات آیت الله خاتمی

- حسین حائری اردکانی - منبع زندگینامه : مفاخر یزد

چهارشنبه کودکان مهد بهشت کوچک اردکان برای شناختن هرچه بهتر شهر خود از بافت تاریخی اردکان بازدید نمودند.

ابتدا از خانه تاریخی تقدیری بازدید و سپس به سمت بازار حرکت کردند؛ با بازار آشنا شدند و از کوچه آشتی کنان عبور کرده و از طرف مسجد جامع به سمت خانه های تاریخی سنایی، افضلی و مرحوم آیت الله خاتمی رفتند و در اینجا بازدید آنها پایان یافت.

خانه تاریخی تقدیری

کوچه آشتی کنان، سوال از بچه ها؛ نور کوچه از کجا تامین می گردد ؟

مسجد جامع اردکان

ساباط چیست ؟ ، کوچه های سقف دار

آشنایی با کوبه های دربها !

با تشکر از سرکار خانم مهدیزاده؛ مسئول امور گردشگری انجمن چارسوق کویر اردکان

بسمه تعالی

       جلسه انتخابات شورای مرکزی، ساعت 4.30 دقیقه روز پنجشنبه مورخ 1388/7/2 در محل خانه تاریخی تقدیری برگزار گردید.

در ابتدای جلسه آقای ملاحسینی اساسنامه سمن چارسوق کویر را قرائت نموده، سپس با حضور نماینده ی سازمان ملی جوانان جناب آقای دکتر حسین صحرایی انتخابات این شورا برگزار شد.

در انتخابات پس از رأی گیری بعمل آمده و بازخوانی 43 برگه تعرفه رأی بشرح ذیل افراد شورای مرکزی انتخاب گردیدند :

اعضای علی البدل به شرح ذیل می باشد :

بازرس سمن بدین شرح است :

جلسه پس از پذیرایی با ذکر صلوات پایان یافت.

******

رای گیری و شمارش آراء در حضور نماینده سازمان ملی جوانان

نتایج نهایی آراء، پس از شمارش

به نام یزدان پاک

خدا جون سلام !منم مهمونت !

یه ماه مهمون ناخوندت بودم و تو چه میزبان خوبی بودی .یه ماه باهات حرف زدم وتو چقدر خوب گوش دادی.یه ماه باهام حرف زدی .چه سخنان شیرینی بود .کاش همه ماهها ماه رمضان بود تا من همیشه مهمانت و تو میزبانم بودی.

ای کاش هر شب سفره دلم را مثل این ماه باز می کردم وتو صبورانه گوش می دادی .

میدانم که تو همیشه اینقدر رحمان و رحیمی این منم که خودم را در این ماه بیشتر شناختم.

این منم که تازه فهمیدم مسلمان بودن چه زیباست و زیباتر از آن این است که تو میزبانم باشی .

خدا جون یه سری حرفا مونده بود تو دلم که تو ماه رمضان فرصت نشد که بهت بگم حالا می خوام مثل اون سحرها که باهات درد دل میکردم حرفامو بزنم .پس:

به نام خودت...

خدایا نام تو که بر زبانم جاری می شود گویی تمام خستگی ها رنگ می بازد ومن می مانم وتو که هرچه زمان می گذرد من روسیاه تر می شوم و تو با رحمتی بی دریغ  ستار عیوبم می شوی .

نمیدانم در جستجوی رسیدن به کدام آرامش به بیراهه می روم که هر دردی به بن بست ختم میشود ومن غافل از اینکه تنها یاد تو و نام تو آرامش بخش دلهای رمیده است .

خدایا تو حس غریب لحظه هام،تو صدای خفه ی گریه هام،تو خنده های پر صدام و تو قلب بی انتهام تمام وجودم فقط اسم بزرگتو صدا می کنه،قلبم می لرزه ، لبهام آروم آروم زمزمه می کنه و چشمام با یاد محبتت مروارید درخشان می بارونه. دستت همیشه هدایتگرم،نگاهت همیشه مواظبم .یادت همیشه ملکه ذهنم بوده.

خدایا همواره بخشیدی، چشاتو از رو بدیهام برداشتی وبا چشاندن عصاره محبتت بهم تمام وجودم را سیراب کردی،بدیهامو با لطافت هات فراموش کردم. وقتی این همه بهم محبت کردی یادم رفت که هیچی نیستم وهیچ کاری برات نکردم.

خدایا تنها کاری که میتوانم بکنم این است که از تو نازنین تشکر کنم، به خاطر همه چیز، به خاطر خوبی ها و مهربانی هات،به خاطر لطفی که به من داشتی و هیچ وقت از من دریغ نمیکنی .

خدایا از تو تشکر میکنم به خاطر اینکه امسال دوستانی به من دادی که از برادر مهربانتر واز خواهر دلسوزتر هستند .دوستانی که در شادی های هم شاد ودر غمهای یکدیگر شریکیم.

ما با روی هم گذاشتن ایمان ،دوستی ها ، همدلی ها و یکرنگی هامون انجمن چارسوق کویر اردکان را بنا کردیم.

خدایا ما اینقدر باهم یکی شدیم که هر لحظه دلتنگ یکدیگر میشویم.پس یادتو تو قلب هممون بکار تا گل محبت جوونه بزنه وآرامش و اطمینان پا روی دلتنگی هامون بذاره.

خدایا دوستانم را در آغوش امن تو می سپارم چون دوستشان دارم.

خدایا می خواهم برای همیشه باتو سخن بگویم وتو به حرفهایم گوش دهی، چون هیچ کس نیست که مانند تو بعد از شنیدن حرفحایم به من آرامش بدهد.و باز هم دعا می کنم خدایا مرا ببخش ویاری ده تا به یاد بسپارم تو را برای هرچه من میدهی یا حتی نمیدهی بندگی کنم.

خدایا تو همه ی خوبیهای دنیا رو تو خودت جمع کردی وبراستی تنها اسطوره عشق هستی که خالصانه دوستت دارم.

بنده کوچک تو: (مصطفی) هاتفی اردکانی                         4/7/88

بسمه تعالی

جلسه بیست و یکم: شنبه 24/5/88

موضوع: بافت تاریخی

استاد: آقای جمالی

تهیه گزارش: خانم زهرا رنجبر

         در مورد بافت تاریخی وحصاربندی اردکان از زبان حاج حسنعلی کارگر که از معماران بود این طور نقل شده که :موقعی که می خواستند حصار اردکان را بسازند،درویشی پیشنهاد کرد که این کار را به او واگذار کنند و او حصار را به صورت یک شیر خوابیده ترسیم کرد که نه به شکل مثلث بود و نه به مربع.داخل حصار چهار خیابان بود که به چهار دروازه منتهی می شد:

1. خیابانی که امتداد آن از دورازه بازارنو به دروازه کوشکنو بود و بازار قدیم اردکان در امتداد این خیابان قرار داشت.طبق آثارباقی مانده از این بازار به احتمال زیاد طول تقریبی آن چیزی در حدود 850 متر بوده است.
2. خیابانی که دروازه میرصالح را به دروازه علی بیک پیوند می داد.این دو خیابان شمالی-جنوبی بود.
3. خیابانی که دروازه سیف را به دروازه آخوند وصل می کرد.
4. خیابانی که از دروازه امیری شروع می شد و تا دروازه خالو زمان امتداد می یافت.

دورتا دور حصار خندقی به عرض 7 الی 10 متر و عمق 2 الی 3 متر حفر گردیده بود که در مواقع خطر با آب قنوات آن را پر می کرده اند.

طبق شواهدی که وجود دارد اولین بنای ساخته شده و بنیاد شهر در محل میدان قلعه بوده وبعد از این که قنات غیاث آباد امیری حفر شد،ساکنان برای خود قلعه ای بنا کردند که در مجاورت میدان قلعه بود ودر کنار این قلعه خانه های دیگری ساخته شد و شهر گسترش یافت. پس از گذشت مدتی بر اثر ازدیاد جمعیت میدان بالاده را در جنوب ایجاد کردند که مسجد زیرده از این میدان است. سپس در کنار مسجد جامع، بازار بزرگ و چهار سوق و حمام بازار بنا شد.

به طور کلی بافت قدیم شهر شامل چندین محله بود از جمله :محله تیران،بازارنو،کوشکنو،کملاق،علی بیک،امیری،زین الدین و ...

بافت قدیم اردکان بافتی زنده و یکی از سالم ترین بافت های تاریخی ایران است که به دلیل واقع شدن در موقعیت خاص جغرافیایی از تاخت و تاز مهاجمان در امان بوده و در حدود 60 تا 70 در صد از این بافت هنوز سالم است.از جمله آثار تاریخی موجود در این بافت می توان به آب انبارها ،دروازه ها،دربندها ساباط ها و کاروانسراهاو... اشاره کرد.

دروازه ها

برای ورود به شهر در اطراف حصار شهر دروازه هایی تعبیه شده بود که امکانات حفاظتی مناسبی داشت.دروازه ها معمولاً  دو برج داشتند که نسبت به سایر بناها از ارتفاع بیشتری برخوردار بود . در این برج ها اطاقی نیز برای تیراندازان و نگهبانان ساخته می شد.

درکنارهردروازه یک آب انبارویک باب مسجدکوچک قرارداشته که هنگام خروج و ورود به دروازه می توانستند ازآن استفاده نمایند.دروازه ها را معمولاً در ساعت مشخصی باز می کردند و می بستند و هر کس در ساعت غیر مقرر به دروازه می رسید حق ورود یا خروج از دروازه را نداشت.

ساباط

کوچه های بزرگ و سرپوشیده یکی از ویژگی های مناطق کویری است که به    آن  ساباط می گویند.معمولاً بین ساباط ونواحی مجاور چند درجه اختلاف حرارت وجود دارد.بیشترین ساباط ها در کشور نیز متعلق به اردکان است.

دربندها

به مجموعه ای از خانه ها که در یک کوچه در دار باشند دربند می گویند که معمولاً خانه های اعیانی در این مجموعه قرار داشت و اغلب ساکنان آن از یک فامیل بودند.شب ها بعد از قطع رفت و آمد غلامی در آن را می بست و امنیت خانه ها را تأمین می نمود.دربند های معروف بدین شرح است:

دربند مجدالعلما ، دربند صدرالفضلا، دربند سلطان یا حاج ملا رضا،دربند حاج ملا حسن،دربند حاج ملا تقی

کاروانسراها

وجود دروازه ها،کاروانسراها و بازار نشان دهنده ی مال التجاری بودن منطقه و ارتباط آن با بیرون از منطقه است.کاروانسراها در واقع محل اسکان کاروان ها بوده اند.که نزدیک مراکز تجاری ساخته می شده اند.ازجمله کاروانسرای سلطان،کاروانسرای علی بیک و ...

محمد پورروستائی ارکانی

بسمه تعالی

جلسه بیستم: چهارشنبه  21/5/88

موضوع: بافت تاریخی-شهرسازی

استاد: آقای میرجانی

تهیه گزارش: خانم زهرا رنجبر

مختصری در خصوص شهرسازی و معماری در ادوار تاریخی ایران

        بعد از شکل گیری دهکده های اولیه و سکونت گاه ها در در مناطقی که استعداد حضور انسان را داشت مانند شهر سوخته در سیستان،سیلک در کاشان،تپه گیان در نهاوند و... انسان ها با غلبه بر نواحی اطراف تشکیل حکومت های محلی دادند و دیگر بزرگان قبایل مانند ریش سفیدان نمی توانستند اداره ی امور را در دست گیرند.

قبل از ورود آریایی ها به ایران چندین قوم متمدن در ایران ساکن بودند از جمله:

ایلامی ها در جنوب غرب ایران در دشت خوزستان

اورارتوها در شمال غرب ایران حوالی دریاچه ی ارومیه

سکاها در غرب ایران.

نوع ساختمان معابد ایلامی ها را زیگورات می گفتند.معروفترین بنای آن ها زیگورات چغازنبیل است که به دستور اونتاش گال و تحت تأثیر سومریان ساخته شده است..زیگورات ها ساختمان هایی پله ای شکل بودند که هرچه به سمت بالا برویم کوچکتر می شوند وطبق قدیمی ترین اعتقاد جایگاه پرستش محسوب می شدند. در آن ها اتاقی به نام اتاق انتظار ساخته می شد و اشخاص مؤمن در آن به عبادت می پرداختند.در اطراف زیگورات چغازنبیل حوزه های شهری و اولین تمرکزها و سکونت گاه ها به چشم می خورد و به ثبت آثار جهانی در یونسکو رسیده است.

اورارتوها در قرن 8 و 9 پ.م حوالی دریاچه ارومیه ساکن بودند.آن ها نوعی ساختمان می ساختند به نام کلاوه که 2 طبقه داشت و به شکل راست گوشه و چهار گوش ساخته می شد.از طبقه ی پایین به عنوان انباری استفاده می شد و طبقه ی اول مسکونی بود.اورارتوها در نهایت توسط مادها از بین رفتند.

در قرن هشتم پ.م شخصی به نام دیااکو یکی از افراد قبیله ماد،با متحد کردن قبایل غرب ایران اولین حکومتی که به صورت وسیع در نواحی غربی ظاهر شدند را تشکیل داد.

با روی کار آمدن هوخشتره و فتح نینوا در زمان او شاهد گسترش قلمروی مادها هستیم و از آثار معماری در این دوره می توان به نقش برجسته های مادی و معماری صخره ای مانند گور دخمه ها اشاره کرد.

بعد از استقرار هخامنشیان که دودمانی پادشاهی در ایران پیش از اسلام و از اقوام مادها بودند،شاهد تشکیل اولین امپراطوری ایران توسط کوروش هستیم که در حدود 200 سال بزرگترین امپراطوری کره زمین بود.طلایی ترین دوره تاریخی ایران،دوره هخامنشیان و بخصوص در 100 سال اول حکومت است.

همان طور که می دانیم معماری ارتباط مستقیمی با پول دارد و نشانه های پیشرفت را می توان در معماری دید.ساختمان های دوره هخامنشی از جمله تخت جمشید،پاسارگاد و کاخ های شوش نشان دهنده ی این است که وضع اقتصادی دولت و مردم در آن دوره بسیار خوب بوده است.

می توان گفت اولین مرکز و شهر پادشاهی هخامنشیان پاسارگاد بود وشامل چندین کاخ و بنا می شد.ولی بعدها با حمله اسکندر ارتباط کالبدی این بناها از بین رفت و کاوش ها نتوانست دلایلی را که بتوان پاسارگاد را شهر نامید پیدا کند.

کوروش پاسارگاد را در سال 550 تا 559 پ.م بنا کرد و در سال 331 پ.م این شهر به همراه گنجینه ی پر بهای آن به دست اسکندر مقدونی افتاد.در پاسارگاد بر خلاف تخت جمشید که همه بناها بر روی یک سکوی از پیش آماده شده متمرکز شده اند،بناها در محوطه ی وسیع 6 کیلومتری جای گرفته اند.از بناهای این محوطه می توان به آرامگاه کوروش اشاره کرد که شامل سکویی 6 پله ای با یک اتاق کوچک که روی این سکو قرار دارد می شود.

بعد از پیش آمدن ماجرای بردیای دروغین و  برملا شدن این راز برای تعدادی ازبزرگان پارسی،7 نفر از آنها گرد هم آمدند تا در این مورد تصمیم گیری کنند.یکی از این 7 نفر داریوش_پسر هیستاسپ_ بود که بردیای دروغین را به قتل رساند و بعد در شورایی که توسط همین 7 نفر تشکیل شد به پادشاهی منصوب گشت.در زمان او بنیان ساختن شهرها و پایتخت های فصلی گذاشته شد.شوش،هگمتانه،تخت جمشید و بابل 4 پایتخت فصلی هخامنشی در این دوره بودند.شاهنشاهان هخامنشی در هنگام صلح و آرامش و در اواخر زمستان و ماه های اول بهار و هنگام برگزاری جشن فروردگان در تخت جمشید توقف می کردند و بقیه سال را به این ترتیب که تابستان را در هگمتانه پایتخت قدیم شاهان ماد و زمستان را در شوش پایتخت قدیم ایلام و یا احتمالاً در بابل به سر می بردند.

مهمترین منبع معماری در این دوره تخت جمشید است که در 560-520 پ.م توسط دو پادشاه هخامنشی داریوش و خشایار شاه ساخته شد.سنگ بنای تخت جمشید را داریوش گذاشت اما هیچ گاه در زمان او پایان نیافت.

تخت جمشید بر روی ارتفاعاتی در غرب فلات ایران و شرق دره بین النهرین واقع است و از نظر معماری به صورت پراکنده ساخته شده که فضاها و خیابان های نامنظمی در اطراف ساختمان ها وجود دارد.

از دیگر مواضع  شهرنشینی در این دوره شهر شوش است که از قدیمی ترین نقاط شهری در ایران محسوب می شود و به دلیل جاری بودن چند رودخانه در این محل ،بستر مناسبی برای کشاورزی و استقرار انسان دارد.این شهر توسط داریوش بنیان گذاشته شد و از آثار مکشوفه در این منطقه می توان به نیم تنه داریوش اشاره کرد.

از دیگر اقدامات داریوش حفر کانال سوئز می باشد که نشان دهنده عظمت و اقتدار اوست.

دوره پارت ها(اشکانیان)

دوره مرموزی در تاریخ ایران محسوب می شود.در این دوره کشور به صورت ملوک الطوایفی اداره می شد و تسامح مذهبی وجود داشت.

اشکانیان در حدود 250 پ.م از میلاد،و پس از سلوکیان در ایران به قدرت رسیدند.در معماری پارتی ،پس از شکوفایی دولت اشکانی ،به نمای ساختمان توجه بیشتری شد و تحول و تغییرات تازه ای در زندگی شهرها پدید آمد.به این ترتیب که شهرها را به صورت دایره ای می ساختند و گرد آن به سنت کهن دیوار بلندی می کشیدند.

       اشکانیان در معماری خود از طاق گهواره ای،قوس،برجسته کاری تزئینی و گاهی ستون توکار استفاده می کرند.از جمله شهرهای انان می توان یه شهر پالمیر،نساء،صد دروازه و شهر الحضر یا هاترا اشاره کرد .این شهرها اغلب  در مسیر جاده های باستانی که در اثر گسترش جاده ابریشم بوجود آمدند ایجاد شده اند.در درون شهرهای اشکانی مهم ترین ساختمان مقر حکومت و معبد بود و بازار از بخش های بزرگ و جالب شهر محسوب می گشت.

تیسفون نیز یکی از شهرهای عراق است که به دست پارت ها بنا شد.این شهر پایتخت پارت ها بود و در روزگار خود از چنان زیبایی برخوردار بود که وقتی سپاه اسلام آن را فتح کردند به چنان حیرتی دچار شدند که گفتند تیسفون همان بهشت موعودی است که پیامبر وعده اش را به ما داده بود.

نهایتاً اشکانیان توسط اردشیر بابکان سرنگون شدندو ساسانیان به قدرت رسیدند.آثار اولیه معماری در این دوره شباهت زیادی به معماری دوره پارت دارد.

در دروه ساسانی شهرها عموماً با نقشه شطرنجی و منظم ساخته می شدند که قسمتی از آن تأثیر گرفته از جنگ های اردشیر و شاپور با رومیان و فعالیت اسیران رومی در شهر سازی ساسانی است که منجر به نفوذ شهرسازی رومی و برخی عناصر معماری آن ها در معماری ساسانی شده است.شهر استخر از محوطه های مهم  باستانی کشور  و از نمونه شهر های ساسانی است که در پشت تخت جمشید و آن سوی کوه رحمت واقع شده.از دیگر شهرهای این دوره شهر اردشیر خوره می باشد که پلان دایره شکل دارد.

با ظهور اسلام در شبه جزیره ی عربستان و ورود آن به ایران در سال 652 میلادی ساسانیان سرنگون شدند و عملاً اسلام به صورت لشکر عرب یا به صورت دقیق تر سیلی از فرامین و آئین ها و دستوارت جدید وارد ایران شد.به دلیل شرایط سخت مردم در زمان ساسانیان از جمله تضاد طبقاتی،پرداخت مالیات های سنگین ،شرایط ناگوار زنان و ... ایرانیان با آغوش باز اسلام را پذیرفتند.زیرا از نظر آن ها اسلام دین عدل و قسط و عدالت بود که توسط شخصی امی که از جنس مردم عادی بود به اعراب ارائه شد.

اگر بخواهیم در مورد معماری اعراب صحبت کنیم عملاً اولین مسجدی که در اسلم ساخته شد مسجد پیامبر در مدینه بود که به مساجد بعد از خودش الگویی داد که نمی توان گفت این الگو عربی است.الگویی که پیامبر در زمان ساخت مسجد آن را مشخص کرد و به دستور پیامبر ساخته شد.مکان این مسجد توسط شتر تعیین گشت.برای ساخت این مسجد،سنگ های لاشه را بدون ملات روی هم چیدند یا اصطلاحاً خشکه چینی  تا بلندی آن به اندازه قد بلندترین مرد عرب در زمانی که دست هایش را به آسمان دراز کرده باشد رسید و تنه ی درختان بی ثمر را به عنوان تیر و ستون استفاده کردند.یک نخل خشک هم در وسط مسجد به عنوان ستون قرار گرفتو سر شاخه ها هم به جای تیر استفاده گردید.بعداز این تیرها ریخته شد و با پوست چهارپایان روی آن را پوشاندند..در کنار این شبستان زمینی بود که دیوار کوتاهی برای آن ساختند و به آن صفه می گفتند وبعضی از یاران پیامبر در آن جا زندگی می کردند.این الگویی بود که وارد ایران شد.هرچند ایرانیان علاقه ای به الگوبرداری از آن نداشتند.زیرا با روی کار آمدن امویان و ظلم ستم این قوم دید آن ها نسبت اعراب عوض شد.

ما در این دوره هیچ آثار و سازه ای تا اواخر حکومت امویان و اوایل عباسیان نداریم.با روی کار آمدن عباسیان و رسمی شدن تشیع ،ایرانیان با توجه به علاقه ی و دلبستگی که به ائمه داشتند با تجدید خاطره گذشته به ایجاد زیرساخت ها برای شهرسازی پرداختند.شهرهای قلعه ای از مهم ترین مظاهر شهری در این دوره است.شهرهایی که با توجه به مفهوم امنیت و محرم بودن در شئون زندگی مردم،به صورت حصارهای ممتد و بیضی شکل ساخته می شد که تنها یک ورودی داشت و داخل آن تقسیمات متنوعی ایجاد می شد.از جمله معابر،خانه ها،مقر حکومت و ...از نمونه ی این شهرها نارین قلعه ی مبید و ارگ بم می باشد.

در این مرحله با توجه به نقش مسجددر گردآوری و بسیج عمومی مردم و... هرکدام از شهرها که قابلیت ایجاد مسجد آدینه یا جامع را داشتند از آن بهره مند می شدند.مسجد جامع در قلب تپنده ی شهر ایجاد می شد و در کنار آن بازاری احداث می گردید.

مسجد جامع عقدا مربوط به دوره ایلخانی،مسجد جامع اردکان قرن 11 و مسجد جامع فهرج از نمونه های مسجد آدینه است.مسجد جامع فهرج به نظر می رسد اولین یا یکی از اولین مساجد اسلامی است که ویژگی های نیارشی شیوه ی پارتی را داراست و طرح بسیار ساده ای دارد.نمای این مسجد سیمگل است و شبستانی با سه دهانه دارد که نقشه ساختمانی آن از تاری خانه دامغان نیز ساده تر است.به طور کلی معماری آن یک معماری ساسانی است.

وضع جغرافیایی ایران،یزد،اردکان

ایران کشوری در کمربند بیابانی گرم و خشک دنیا با ریزش متوسط 70 میلیمتر در سال است که از نظر نرم جهانی آمار خطر سازی است.یکی از راه کارهای مبارزه با کمبود آب مخصوصاً در مناطق گرم خشک کشور ایجاد آب انبارهاست.

رشته کوه های البرز و زاگرس یکی ار عوامل عدم دسترسی به رطوبت و ابرهای باران زا به مناطق داخلی کشور می باشد.

استان یزد با مناطق کویری و خشک که حدود 95 درصد از استان را شامل می شود نیز از ریزش ناچیزی برخوردار است طوری که شاید در طول سال در برخی مناطق تنها یک میلیمتر باران ببارد.

در این میان رشته کوه منفرد شیر کوه در حکم نبض و شریان های حیاتی استان است که موجب جریان های مطلوب آب و سیراب شدن قنات هاست.

شهرستان اردکان  تا قبل از پیوستن طبس به استان بزرگترین شهرستان بود  که وسعت آن چیزی در حدود 28 هزار کیلومتر است.این شهرستان در قسمت انتهایی دشت یزد- اردکان واقع شده.دشت یزد- اردکان یکی از دشت های تمدن ساز و عظیم ایران محسوب می شود.در کنار این دشت سکونت گاه های قدیمی از جمله عقدا،بیده،میبد،کثه،اشکذر،فهرج و ... واقع شده است.

بررسی نظام های بادی در سطح دشت یزد – اردکان و نقش آن در شکل گیری بافت تاریخی اردکان

جریان بادها با توجه به هموار و مسطح بودن منطقه نقش اساسی در شکل گیری شهرها دارند.در حد فاصل چرخاب تا حجت آباد چند روستا وجود دارد که در اثر وزش باد مدفون شده است.مسجد ریگ که مربوط به دوره تیموری و ایلخانی است نیز تحت تأثیر وزش باد و اکوسیستم زیر خاک مدفون بوده است.

تقسیم بندی کلی بادها

بادهای منطقه ای:که ناشی از تغییر فشار در مناطق پست و مرتفع می باشد.مانند باد منطقه ی اصفهان که در بافت تاریخی اردکان و شکل گیری بادگیرها نقش عمده ای دارد.این باد منطقه ای به خاطر گذر از کوه های بختیاری که از کوههای برف گیر کشور می باشد نسیم خنکی به همراه خود می آورد.

باد منطقه ی سیستان که ادامه بادهای 120 روزه ی سیستان می باشد و مخرب است.این بادهاعامل مدفون شدن شهر سوخته با آن عظمت می باشد.بادگیرهای اردکان درست در جهت مخالف این بادها ساخته شده.

باد منطقه قبله از مناطق ندوشن و جنوب غربی استان یزد ناشی می شود که مضر وآلوده است.

باد منطقه خراسان که تنها برای بعضی مناطق از جمله یزد مساعد  است ولی برای اردکان مضر می باشد.

تنها جریان بادی مفید برای اردکان،میبد و عقدا باد منطقه ای اصفهان می باشد و بادگیرهای یک طرفه اردکانی که شهرت زیادی دارد بر مبنای این جریان بادی ساخته شده.

گونه های مختلف بادگیرها

- بادگیر یک طرفه اردکانی

- بادگیر دو طرفه کرمانی

- بادگیر سه طرفه که روندی بین دو طرفه و چهارطرفه می باشد.

- بادگیر چهارطرفه با مقطع مربع یا مستطیل

- بادگیر شش طرفه که برای آب انبارها کاربرد دارد.

- بادگیر هشت طرفه

- بادگیر دو طبقه یا دو اشکوبه که از دو مقطع تشکیل شده و این 2 مقطع ارتباطی با هم ندارند.به این معنا که اگر یکی از مقطع ها خراب شود صدمه ای به مقطع دیگر وارد نمی شود.

برای ساخت این بادگیر ابتدا میله ی مرکزی ساخته شده وامتداد می یابد و در کنارش بادگیر 4 طرفه ایجاد میشود که هر دو مقطع دارای مجراهای جداگانه هستند.

بادگیرها در دیگر کشورها نیز وجود دارند از جمله در مصر که به آن ملقف می گویند و یک عنصر تزئینی در معماری آن ها محسوب می شود.درحالی که در ایران عنصری حیاتی و برای جذب جریان های مطلوب هواست.

محمد پورروستائی اردکانی

بسمه تعالی

جلسه نوزدهم: دوشنبه  19/5/88

موضوع: رجال و مشاهیر

استاد: آقای سپهری

تهیه گزارش: خانم زهرا رنجبر

سلطان العلماء

        ملا محمد ملقب به سلطان العلماء یکی از رجال سیاسی و علمی اردکان می باشد که یکی از دربندهای زیبای اردکان نیز به نام اوست.او تحصیلات خود را از مدرسه ی علمیه ی اردکان آغاز کرد و برای مدتی به اصفهان رفت.

سلطان العلماء نفوذ و قدرت سیاسی بسیاری داشت.طوری که در جریانات سیاسی از جمله تهاجم حسین کاشی به یزد و هم چنین در ماجرای اخراج و نابود سازی بابیت در اردکان می توان حضور مؤثر وی را احساس نمود.علاوه بر این او در یزد نیز دارای نفوذ سیاسی بود و جلال الدوله حاکم یزد تا حدودی از او می ترسید.

بابیت و بهائیت از فرقه هایی بودند که به دنبال سیاست انگلیس در ایران رواج یافت و گستره و دامنه ی نفوذ آن به اردکان نیز رسید.

جریان شکل گیری این فرقه ها بدین شرح بود که ناصرالدین شاه با معیت امیر کبیر در یکی از سفرهایش به انگلیس شاهد ارتش بزرگ و منسجم انگلیس بود و این ارتش قدرتمند در مقابل وی رژه رفتند.در این سفر از ناصرالدین شاه سؤال شد که آیا چنین ارتش منسجمی در ایران نیز وجود دارد که او در پاسخ گفت ما چنین ارتشی نداریم ولی افرادی داریم که می توانند با یک فتوا تمام مردم را بسیج کنند که منظور او همان علماء و مراجع بودند.

با این حرف ،انگلیس به فکر تأسیس مذهب در ایران افتاد تا با این روش از قدرت مراجع به نفع خود استفاده کند.

در اردکان نفوذ بابیت تا بدانجا رسید که برادر امام جمعه به این فرقه گروید و آن را تبلیغ می کرد.البته یکی از دلایل پیوستن مردم به این فرقه ها این بود که گمان می کردند این نوع دین های ساختگی درواقع یک نهضت است.اما بعدها متوجه انحرافات بسیار آن شدند.

بابی ها در اردکان در منطقه صدرآباد ساکن شدند وشروع به ساخت باغ ها و عمارات کردند و برای خود تشریفات و خدم و حشم ترتیب دادند.آن ها با جلال الدوله حاکم یزد رابطه دوستانه برقرار کردند و در مقابل حاکم به بدگویی در مورد سلطان العلماء می پرداختند واز آن جا که حاکم یزد با سلطان روابط حسنه ای نداشت معترض آن ها نمی شد.

سلطان بعد از آگاهی از این ماجرا به فکر براندازی بابی ها افتاد.لذا برای این منظور با مشروطه خواهان در تهران رابطه برقرار کرد.آن ها به این نتیجه رسیدند که حکومت مرکزی برای نابودی بابی ها کاری نخواهد کرد و تصمیم گرفتند تا خود به مقابله با آن بپردازند. شیخ علی مجتهد و حاجی ابوتراب اردکانی برای رسیدن به این هدف نامه ای بر رد آن ها  نوشتند که در این جریان تعدادی از بابی ها کشته شدند.

جلال الدوله حاکم یزد بعد از پی بردن به نقش سلطان دستور داد تا او را دستگیر کنند.ولی سلطان از راه قناتی فرار کرد و به آبادی توت رفت.که در آن جا با عده ای از مخالفان حکومت مرکزی روبرو شد که مدت ها قبل در ماجرایی به آنها کمک کرده بود.لذا آن ها نیز به جبران محبت های او ،به سلطان کمک کردند تا به تهران فرار کند.

      سلطان در خانه ی آیت الله بهبهانی به منبر رفت و در مورد ماجرای بابی های اردکان صحبت کرد.در نتیجه سخنرانی وی باعث شد تا علمای تهران به حکومت مرکزی فشار بیاورند تا جلال الدوله از مقام خود برکنار شود.

در سال 1336 با شیوع وبا در اردکان به سلطان پیشنهاد شد تا به مزرعه ی آقا در خرانق برود تا از بیمار شدن در امان باشد.ولی او قبول نکرد و گفت اگر من از اردکان خارج شوم رعیت وحشت خواهد کرد.

نهایتاً او بر اثر بیماری وبا درگذشت و در قم دفن شد.

صدرالفضلاء

       حاج مهدی افضلی مشهور به صدرالفضلاء از رجال مشهور دوره ی قاجار است که از معاصران دوره ی سلطان العلماء می باشد.

صدر از اشراف اردکان بود و قدرت فوق العاده ای داشت.در ذکر شوکت و جلال او همین بس که گفته می شد هنگامی که می خواست به حمام برود از درب خانه تا حمام را کاه می کشیدند.

یکی از کارهای جالب او پیشنهادی است که در ماجرای تجاوز حسین کاشی به اردکان داد و باعث شد تا اردکان از ویرانی های کاشی ها در امان بماند.

حسین کاشی به دنبال کشتن فرد رنگرزی که بر سر پول با او دعوا کرد و رنگرز را در پاتیل رنگ انداخت رهسپار بیابان شد و به یک شخص یاغی تبدیل گشت.بعد از مدتی عده ای اطراف او جمع می شوند و شروع می کنند به غارت و تجاوز به شهرهای مختلف،که یزد نیز از این آسیب بی نصیب نبود.حکومت مرکزی آن قدر ضعیف بود که نمی توانست با آن ها مقابله کند.

با تجاوز حسین کاشی به یزد صدرالفضلاء یکی از اشخاصی بود که به تحریک مردم یزد بر علیه کاشی ها پرداخت.

حسین کاشی بعد از ورود به یزد تا مدتی خود را به عنوان حاکم یزد معرفی کرد.بدین نحو مردم برای رهایی از شرارت های وی به او پیشنهاد دادند که اگر از یزد خارج شوی ما طی تلگرافی از حکومت مرکزی می خواهیم تا منصب حاکم یزد را به تو واگذار کند.

با این پیشنهاد و به دنبال انتقام از بزرگان اردکان از جمله صدر که مردم را بر علیه کاشی ها تحریک می کردند،او راهی اردکان شد.

بزرگان اردکان جلسه ی شوری ترتیب دادند که در این جلسه صدر پیشنهاد داد از آن جا که نمیتوانیم با این قوم یاغی مقابله کنیم بهترین راه این است تا از آن ها به عنوان میهمان پذیرایی شود.به این صورت حسین کاشی و سپاهش هر شب را میهمان محله ای بودند.

حتی صدر دستور داد تا در انبارها را که محل نگهداری غلات بود از جا بکنند تا در صورت بسته بودن درها حسین کاشی ناراحت نشود.علاوه بر این عده ای جارچی مأمور شدند تا در بازار جار بزنند که بازاریان به حساب صدر هر آنچه سربازان کاشی می خواهند به آن ها بدهند.به این وسیله اردکان از تجاوز کاشی ها در امان ماند.

بعد از مدتی حکومت مرکزی سردار فاتح را مأمور بیرن راندن کاشی ها از اردکان نمود.با آگاهی از این خبر حسین کاشی بزرگان اردکان از جمله صدرالفضلاء،مجدالعلماء و سلطان العلماء  را برای در امان بودن از حمله سردار فاتح،جلوی سپاه خود قرار داد و توانست از را ه میبد فرار کند.

شیخ علی مجتهد

     یکی از علمای اردکان بود و با چندین زبان از جمله عبری و عربی آشنایی داشت.او شخص با نفوذی بود و در جریان قحطی که در اردکان آمده بود دستور داد تا از ثروتمندان شهر گندم بگیرند و به مردم فقیر بدهند.

در سال 1342 که علماء به انتشار اعلامیه بر علیه حکومت می پرداختند امضای او نیز به چشم می خورد.

همان طور که گفته شد او در مقابله با بابی های اردکان نیز نقش مهمی داشت.به همین دلیل جلال الدوله حکم دستگیری او را نیز می دهد. و نهایتاً شیخ علی را به دلیل حضورش در این جریان به مدت دو سال به بهاباد بافق تبعید می کنند که در این مدت به مشکلات مردم در آن جا رسیدگی می کرد.

آخوند ملا علیا(آخوند عالی)

      آخوند عالی برای دوره ای جد تمام علمای اردکان محسوب می شد.یکی از فرزندان ایشان ابوطالب بود که توانست به کسب علم بپردازد و جد آیت الله فاضل می باشد.

ملا عبدالکریم اردکانی

       ایشان پسرعموی آیت الله فاضل ،نوه ی آخوند عالی و جد مادری آیت الله خاتمی می باشند.یکی از تألیفات او ترجمه ی کتاب جامع جعفری است.

یکی از فرزندان  او آقای اردکانی معروف به شیدا به دلیل مخالفت با حاکم یزد مجبور شد در محمودآباد میبد ساکن شود.

آیت الله سید اسماعیل اردکانی

       از تألیفات این عالم می توان به مجالس الواعظین و کتاب ابطال که در رد بهائیت نوشته بود اشاره کرد.

(مجالس الواعظین مشتمل بر 40 سخنرانی کامل علما است که در منبر ها داشتند.آقای ثقفی تعدادی از این سخرانی ها را بازنویسی نموده است.)

سید محمد رضا اردکانی پدرآقای خاتمی فرزند ایشان می باشد.

دکتر حسین محبوبی

       او یکی از مورخین معاصر است و تا قبل از انقلاب یک مدرسه نیز به نام او بود. مؤسسات تمدنی جدید از تألیفات اوست و در مورد چگونگی ورود تکنولوژی های جدید از جمله تلگراف و برق و... به ایران می باشد.

حاجی آخوند

       ایشان پدر حاج ملا محمد حائری و ملا محمد محقق و از علمای بزرگ اردکان است که علمای معاصر با وی از شاگردان خودشان بودند.

حاجی آخوند بازارنویی

وی بسیار بذله گو و شخص روشنگری بود و زندگی ساده و بی آلایشی داشت.

آیت الله اردکانی

دکتر داوری

وی در زمینه ی فلسفه تخصص داشت.

آیت الله خاتمی

       آقای خاتمی در اردکان تحصیل را شروع کرد و در دوره رضاشاه تا مدتی تحصیل را رها نمود.برای مدتی به اصفهان رفت.قصدش این بود که به نجف برود و لی به دلیل عدم رضایت مادر در اردکان ماند.

ایشان قلم بسیار خوبی داشت  و شخص خوش مشرب و خوش ذوقی بود.در زمینه سیاست نیز دستی داشت. یکی از سخنرانی های او در مورد دبیر کل سازمان ملل می باشد.

آیت الله بهجتی

       آیت الله بهجتی در زمینه ادبیات فوق العاده قوی بود .ایشان اولین شاعر شعر انقلاب محسوب می شود و هم زمان با انقلاب و تحولات آن شعر می سرود.

اولین شعرش را در سن 12 سالگی گفت.

سید حسن حسینی نژاد

     وی از مجتهدان معاصر محسوب می شود و آیت الله بهجتی تأکید داشتند که سید حسن مجتهد مسلم می باشد.

شیخ محمد مدیر

اولین مدیر مدرسه دولتی است و به همین دلیل به این نام شهرت یافت.

ابوالقاسم خوش نویس

سید محمد صادق طباطبایی

و...

محمد پورروستائی اردکانی

بسمه تعالی

جلسه هجدهم: یکشنبه 18/5/88

موضوع: تکنیک های راهنمایی تور

استاد: آقای میر جلیلی

تهیه گزارش: خانم زهرا رنجبر

"قل سيروا فی الارض ثم انظروا کيف کان عاقبة المکذبين "

       برای بیان اهمیت راهنمایی تور همین بس که در قران نیز تأکید بسیاری بر راهنمایی و تبلیغ شده است.

یک شخص به عنوان راهنمای یک تور باید واجد ویژگی ها و شرایطی باشد که رعایت آن ها در معرفی وانتقال فرهنگ منطقه ی خودش تأثیر بسیاری دارد.همان طور که می دانیم افراد با سلایق و علائق متفاوت به طور حتم با اهداف متفاوتی نیز به سفر خواهند رفت.حتی یک نفر اگر دو بار به جایی سفر کند می تواند دو دیدگاه متفاوت داشته باشد.

بنابراین شناخت هدف گردشگر از سفر نکته ی بسیار مهمی در راهنمایی او محسوب می شود.همان طور که می دانیم در طول زمان هدف از مسافرت متفاوت بوده است. بد نیست نگاهی گذرا به سیر تحولات گردشگری در طول تاریخ داشته باشیم.

سفر و گردشگري در دوران باستان

مردم تمدن های ماقبل تاریخ با انگیزه ی به دست آوردن غذا ،دوری از خطر و نقل به مکان به آب و هوای مساعد مسافرت می کردند.با افزایش مهارت و کسب فنون نیاز انسان به خانه بدوشی کاهش یافت و بیشتر با انگیزه ی تجارت و داد و ستد کالا مسافرت می کرد.

با ایجاد سیستم گسترده ی جاده ای توسط امپراطوری روم در قرن 2 پ.م سفر رونق بیشتری یافت.

اشراف زادگان روم ترجیح می دادند تا از جاهای دیدنی یونان بازدید کنند.در سال 170 میلادی فردی یونانی به نام پوسانیاس کتابی ده جلدی به نام راهنمای یونان را منتشر کرد تا مسافران را راهنمایی کند. این کتاب برای سیاحان رومی نوشته شده بود و در آن آثار باستانی،مجسمه ها،داستان ها وافسانه هایی که درباره ی این آثار وجود داشت توصیف گردید.

یونانیان باستان نیز با گسترش ضرب سکه و گسترش زبان یونانی در حوزه مدیترانه باعث رونق گردشگری شدند.آن ها علاوه بر سفرهای تفریحی از جشن های مذهبی نیز لذت می بردند.

تمدن های آسیایی نیز تاریخ بلند بالایی در زمینه سیاحت و تفریح دارند که نمونه های برجسته آن وجود تفریح گاه هایی در مناطق خوش آب و هوای چین و ژاپن است.

ایرانیان نیز بعد از شکست دادن امپراطوری آسوری ،اقدام به توسعه ی راه سازی نمودند و کالسکه هایی ساختند که در مسافرت و حمل و نقل به کار گرفته می شد.

تحولات گردشگري در قرون وسطی

در قرون وسطی (دوره پنجم تا چهاردهم میلادی) تجارت و مسافرت رونق کمتری داشت.در طی این قرون به دلیل حاکمیت مسلم کلیسا،دیدار از کلیساها و به عبارتی سفرهای مذهبی اولویت مسافرت بود و راهبان و کشیشان مردم را تشویق به زیارت این مکان ها می کردند.گرچه این سفرها اساس و رنگ مذهبی داشت اما مسافرت تفریحی و اجتماعی نیز محسوب می شد.

در قرن 6 میلادی مکه به یکی از مقاصد مهم زایران مسلمان تبدیل شد.

رنسانس

از سده ی 14 تا 17 میلادی ،بیشتر سفرها با هدف کسب دانش و تجربه آموزی انجام می شد.در انگلیس ملکه الیزابت برای تربیت نمایندگان خارجی مسافرت هایی را برای آن ها ترتیب داد که پس از چندی این کاروان های مسافرتی دارای ساختار و سازمان منظمی گردید و آن را گراند تور نامیدند.گراند تورها در قرن 17 و 18 میلادی توسعه یافتند و بیشتر اعضای این کاروان ها از طبقه ی بالای اجتماع بودند که برای فراگیری علوم و معماری وتاریخ به کشورهای خاص اعزام می شدند.گراند تور یک راهنمای سفر خاص داشت که توماس نوگنت در سال 1778 آن را تهیه کرد و پر فروش ترین کتاب معرفی شد.

انقلاب صنعتی

توسعه ی گردشگری مدرن همزمان با انقلاب صنعتی پایه گذاری شد و پایه و اساس گردش های دسته جمعی در این دوره گذاشته شد.

در این دوره تغییرات اجتماعی باعث تغییر مشاغل و گسترش طبقه ی میانی جامعه گردید و این طبقه توان بیشتری برای تفریح و مسافرت یافت.مسافرت های تخصصی گراند تور در این دوره به مسافرت های تفریحی در سطح عمومی تبدیل شد.

مسافرت ها در ابتدا به دلیل این که روزهای کاری هفته 6 روز بود ،یک روزه انجام می شد.در اواخر قرن 19 کارگران تعطیلات سالانه داشتند و برای فرار از مناطق شهری به کنار دریا می رفتند.

در این دوره تفریح گاههای کنار دریا و چشمه های آب معدنی توسعه یافت.گرچه این مسافران هزینه زیادی نمی پرداختند ولی تعداد روزافزون آن ها این کمبود را جبران می کرد.

جهانگردی نوین

امروزه با پیشرفت فناوری مسافرت های دسته جمعی و مسافرت توده ها به دلایلی از جمله بالا رفتن درامد ومدت زمان تفریح و... افزایش یافته است.

افراد بازنشسته و سالمند بخش قابل توجهی از بازار گردشگری امروزه را تشکیل می دهند.گردشگران انتظار دریافت خدمات بهتری را دارند و چند سفر کوتاه در سال جایگزین یک سفر طولانی در سال شده است.

راهنمایان تور چه نکاتی را باید رعایت کنند؟

شناخت انگیزه مسافر

همان طور که گفته شد شناخت انگیزه سفر گردشگر یکی از نکات مهم در راهنمایی او محسوب می شود.بنابراین راهنمایی که به درستی انگیزه گردشگر از سفر را درک کند در انتقال و ارائه ی اطلاعات به وی موفق تر عمل خواهد کرد.

بر اساس انگیزه و محیطی که مسافربرای سفر انتخاب می کند گردشگری را به چند دسته تقسیم می کنند:

- سفرهای ماجراجویانه مثل موج سواری در دریاهای خروشان

- سفرهای فرهنگی مانند بازدید از سایت های تاریخی و موزه ها ومعماری

- سفرهای درمانی

- سفرهای مذهبی

- سفرهای ورزشی

و...

داشتن اطلاعات کلیدی (متخصص بودن)

راهنمایی که بتواند نادیدنی ها و ناشنیدنی ها را به گردشگر منتقل کند موفق است.یک راهنمای موفق باید بتواند  جاذبه های توریستی منطقه را تشخیص دهد و پیامهای نهفته در هر اثر تاریخی را به بازدید کننده منتقل کند.

اطلاعات کلیدی می تواند شامل نکات تاریخی مهم ایران باشد از جمله:

1. دانستن تریتیب سلسله ها،

2. آشنایی با سبک معماری ها ی مهم ایران مانند پارسی،اصفهانی،خراسانی،آذری و...

3. آشنایی با اقلیم و تقسیمات آب و هوایی ایران: 

4.  ناحیه خزری از آستارا تا گرگان _

ناحیه کوهستانی شامل ارتفاعات آذربایجان ، کردستان ، و خراسان _   

ناحیه کوهپایه ها شامل کوهپایه های جنوبی البرز ، کوهپایه های _

زاگرس ، کوهپایه های شمالی ـ شرقی و شمال غرب و غربی

ناحیه جنوب شامل سواحل خلیج فارس ، دریای عمان و جلگه خوزستان_

ریان _ ناحیه مرکزی شامل دشت کویر ،دشت لوت ، و چاله ی جازمو

تسلسل مطالب

ناهماهنگی در ارائه اطلاعات باعث سردرگمی مسافر و عدم شناخت درست وی از یک جاذبه ی دیدنی خواهد شد.

ارائه اطلاعات واحد درباره ی موضوع واحد

دادن اطلاعات دوگانه درباره ی یک اثر باعث بی اعتمادی مسافر نسبت به ما می شود.يك راهنماي تور بايد مراقب باشد نا خواسته مطالب نادرست تاريخ را به ايران گرد و جهانگرد منتقل نكند . زيرا برخي از چيزهايی كه به عنوان واقعيات تاريخي مسلم انگاشته ميشود، چيزي جز دروغ نيست.

تکرار ارزشمند جمله ها

یک راهنمای موفق سخن ور خوبي است .و بدون خستگی مخاطب اطلاعات خود را درباره یک اثر ارائه می دهد.

توانايي جذب مسافران

راهنماي تور نيازي نيست مسافر را جذب كند ، بلكه مانند اهن ربا همه را به سوی خود  می کشد.او هم مهارتهاي مديريتي دارد و هم ويژگيهاي  شخصیتی مطلوب.

شناخت منطقه

یک راهنمای خوب به اندازه  کافی با منطقه آشناست و  

 با تسلط حرف می زند -

بهترین زمان را برای بازدید انتخاب میکند

بهترین امکانات را در اختیار مسافران قرار میدهد.

داشتن اعتماد به نفس و قاطعیت

با وقار بودن

وقت شناس بودن

و....

سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری

این سازمان متولی صنعت توریسم در کشور است.در سال 84 سازمان میراث فرهنگی با سازمان جهانگردی که قبل از آن با عنوان سازمان سیر وسیاحت زیر نظر وزرات فرهنگ و هنر و بعدها  ارشاد بود ادغام می گردد و بعد از مدتی نیز صنایع دستی به این سازمان ادغام شد.

وظیفه ی میراث فرهنگی حفظ و معرفی و حراست از آثار باستانی ونظارت بر تغییر کاربری آن می باشد.

این سازمان دارای چندین معاونت است. از جمله معاونت سرمایه گذاری که و ظیفه اش نظارت بر تغییر کاربری بعضی اماکن و تعیین قطب های گردشگری می با شد.

معاونت صنایع دستی که وظیفه اش شناسایی صنعت گران صنایع دستی و حمایت از آن ها،رونق صنایع دستی در کشور و برگزاری نمایشگاه ها ی صنایع دستی است.

سازمان میراث فرهنگی در حوزه ی گردشگری مسئول نظارت بر کار راهنمایان تور،دفاتر خدماتی مسافرتی،تبلیغات و بازاریابی،آموزی نیروهای تأسیسات زیربنایی مانند هتل ها،متل ها ،مهمانسراها و دفاتر خدمات مسافرتی است.

دفاتر خدمات مسافرتی از این سازمان برای شروع کارشان مجوز می گیرند که کار آن ها ورود و خروج توریست و برگزاری تورهای داخلی است.

محمد پورروستائی ارکانی

بسمه تعالی

جلسه هفدهم: شنبه 1388.5.17

موضوع: بافت تاريخي؛ آب انبارها

استاد: آقاي نادر پيري

تهیه گزارش: خانم زهرا رنجبر

/* /*]]>*/

         همان طور كه گفته شد به طور كلي هفت نوع آب انبار در ايران داريم كه در اردكان تنها چهار نوع از آن ها موجود مي باشد.علاوه بر اين هيچ مدركي دال بر اين كه آب انبار دولتي در اردكان باشد وجود ندارد.

ساخت آب انبارها به صورت قراردادي بود تا اين كه با آمدن نفت و سيمان به بازار  وضعيت كوره ها و ساخت وساز تغيير كرد و آيت الله خاتمي با توجه به اين كه استاد كارها در ساخت آب انبار هيچ نفعي نمي بردند پيشنهاد كردند تا ساخت آب انبارها به صورت روزمزد باشد. ساخت پله هاي پاياب و جداره هاي آن مي رسيد.براي ساخت پله ها از آجرهاي مخصوصي استفاده مي شد كه به آن تير خشت مي گفتند.

جداره هاي پاياب مي آورد بايد به قدري خوب ساخته مي شد كه تخريب نشود و چون تكيه گاهي نداشت تا ويران نشود سقف كاذبي را به عنوان اهرم نگه دارنده  كه وزن سقف را تحمل مي كردايجاد مي كردند كه در اصطلاح به آن سقف دزد مي گفتند.

بعد از آن نوبت به ساروج دادن مخزن آب انبار مي رسد.ساروج تركيبي بود از ريگ نرم،آهك،خاكستر وآب كه شخصي كه آن را مي ساخت در اين كار خبره بود تا غلظت آن مناسب باشد.ساروج دادن بايد به صورت مداوم انجام مي گرفت.چون اگر مدتي رها مي شد مي شكست.لذا استاد كار به همراه عده اي براي مدت تقريباً يك ماه نزديك آب انبار خيمه مي زدند و در اين مدت باني خورد و خوراك آن ها را تأمين مي نمود.

نحوه ي كار به اين صورت بود كه ساروج را به ديواره هاي مخزن مي كشيدند و آن قدر آن را ماله مي دادند تا سفت شود.

اگر ساروج مي شكست دوباره آن را به قدري ماله مي كشيدند تا نرم شود و ترك ها از بين برود.

كف مخزن را نيز ساروج مي دادند، اما از آن جا كه نمي شد روي آن ماله كشيد با استفاده از يك سيني اين كار را مي كردند به اين صورت كه چند بچه ي كوچك با وزن كم را روي سيني مي گذاشتند و آن را روي كف هل مي دادند تا ساروج سفت و محكم شود.

بعد از اتمام ساروج دادن در مخزن بسته مي شد و فقط يك لوله را به جاي آن مي گذاشتند و خودشان از راهي كه آب وارد مخزن مي شد خارج مي شدند.درمورد بادگيرها هرچه تعداد آن ها بيشتر بود از ان جا كه باد بيشتري داخل مخزن مي شد و جابجايي هوا صورت مي گرفت آب خنك تر بود.علاوه بر اين هرچه ارتفاع بادگير بيشتر بود آب هم خنك تر مي شد.

در اردكان تعداد دهانه بادگيرها معمولاً زوج است در حالي بادگير مربوط به خانه ها داراي تعداد دهانه فرد مي باشد.در سال 1317 به دليل شيوع بيماري هاي واگير دار مخصوصاً در مناطقي كه آب انبار بود بخش نامه اي صادر مي شود مبني بر اين كه روي بادگيرها را توري بزنند و ورودي آب نيز بسته شود.

براي اين كه آب داخل مخزن بو نگيرد براي مدتي مخزن را پر از آب مي كردند و تا مدتي اين آب داخل مخزن باقي مي ماند.وبعد لوله اي كه باعث مي شد آب از مخزن بيرون نريزد و گت نام داشت را بيرون مي كشيدند تا آب تخليه شود.

در كنار در ورودي مخزن  كانالي مي كندند و آن را ادامه مي دادند تا به يك قنات برسند و در صورتي كه اين كانال به قنات منتهي نمي شد آن را به جايي ختم ميكردند كه آبی که از مخزن تخلیه می شد وارد چشمه هاي زيرزميني شود.

هم چنين براي ضد عفوني كردن،قبل از اين كه مخزن را از آب پر كنند سنگ آهك داخل آن مي انداختند تا اگر كرم یا میکروب در مخزن هست از بين برود و لايه اي از آهك كف مخزن ايجاد شود.بعدها از سنگ نمك براي اين كار استفاده كردند.

نماي آب انبارها

آب انبارها معمولاً مشتمل بر چند بخش بودند.مثلاً در كنار پاياب فضايي ايجاد مي شد كه يا به عنوان مسجد استفاده مي شد و يا به عنوان استراحت گاه و باني بر اساس سليقه خودش اين بخش را تزئين مي كرد.

نماي آب انبارها در اردكان چند نوع است:

1. نماي كاه گل؛

2. نماي آجري؛

- ساده

- گل و موج آجرها به شكلي پيچ مي خورد و به يك جا ختم مي شد.

- خفته و راسته كه به صورت پله اي بود.

آب انبارهاي روستايي

تفاوت آن ها با آب انبارهاي شهري در اين است كه خيلي محقر و ساده ساخته مي شدند.

آب انبارهاي خصوصي

اين نوع آب انبارها به چند دليل ساخته مي شدند :

- در مناطقي كه دورافتاده بود و دسترسي به آب انبارهاي شهري مشكل بود،آب انبار خصوصي ايجاد مي كردند.

- در طول سال هاي 1314 تا 1320 كه هم زمان با دوره كشف حجاب در ايران است مأموران حكومتي به جاهايي كه زنان بيشتر تردد داشتند مثل آي انبارها ،مي رفتند تا سياست كشف حجاب را اعمال كنند.لذا براي امنيت زنان در خانه ها آب انبارهاي خصوصي ساخته مي شد كه اغلب  افرادي كه وضع مالي خوبي داشتند اين كار را مي كردند.

از جمله آب انبارهاي خصوصي در اردكان مي توان به آب انبار علي مراد در قطب آباد،آب انبار اقبال واقع در انتهاي خيابان نواب صفوي،آب انبار مختاري واقع در خيابان شهيد رجايي،آب انبار حاج محمود علايي واقع در خيابان صدرآباد و آب انبار آخوند واقع در شريف آباد اشاره كرد.

آب انبارهاي بين راهي (دستي)

از آن جا كه اردكان در منطقه اي كويري واقع شده و مردم در گذشته به صورت كارواني به سفر مي رفتند و مدت ها در راه بودند آب مسئله ي بسيار مهم و حياتي بوده است.لذا برخي از مردم نيت مي كردند تا خمره اي از آب تهيه كنند و براي استفاده مسافران در بين راه قرار دهند.

در همين راستا بعدها آب انبارهاي دستي ايجاد شد.اين نوع انبارها اغلب در دامنه كوه و طوري ساخته مي شد كه آب باران از دامنه ي كوه به داخل مخزن هدايت شود.آب انبارهاي دستي بر خلاف آب انبارهاي شهري به شكل بيضي،مربع و يا چهارگوش ساخته مي شد تا هزينه ي كمتري در برداشته باشد.

براي ساخت اين آب انبارها مانند نوع شهري آن ابتدا مخزن را حفر مي نمودند وبعد داخل آن را با دوغاب پر مي كردند و حداقل تا 6 ماه اين دوغاب داخل مخزن باقي مي ماند.البته قسمتي از مخزن با دوغاب پر نمي شد تا بتوانند به داخل مخزن بروند.

بعد از گذشت 6 ماه  دوباره مخزن را مي كندند و دوغاب را بيرون مي ريختند و استادكار با سنگ مخزن را مي ساخت.در مسير ورود آب به مخزن دو حوضچه كنده مي شد(البته بعضي از آب انبارها نيز يك حوضچه داشتند.)تا اگر در آب باران گل و لاي هست در اين حوضچه ها ته نشين شود.علاوه بر اين در صورت جاري شدن سيل گل ولاي زيادي در آب بود كه مي توانست در اين حوضچه ها رسوب كند.

شباهت آب انبارهاي دستي با روستايي در اين است كه هر دو به صورت قالبي ساخته مي شوند و اغلب كوچك هستند.

(علت این که به آب انبارهای بین راهی دستی نیز گفته می شود به این خاطر است که آن ها شیر ندارند و باید با دست از این انبارها آب برداشت.)

قديمي ترين آب انبار اردكان آب انبار رباط است كه در زير بازار قرار دارد و مربوط به قرن دهم هجري است.

بهترين آب انبار اردكان كه متأسفانه تخريب شده آب انبار دو راهي بود.

عميق ترين مخزن و بزرگترين سردر آب انبار مربوط به آب انبار شهري ها يا چهل پله است.

بزرگترين مخزن آب انبار هم مربوط به آب انبار حاج محمدرضا مي باشد.

محمد پورروستائی اردکانی

محله بازارنو:

از تکیه ی بازارنو تا نزدیک رباط (محل دبیرستان شرف) قبرستان بود و چون باغ ملی را ساختند،بخشی از این قبرستان را خراب و جزو باغ ملی کردند و این کار حوالی سال های 1321 و 1325 انجام شد.دو اثر از این مقابر یکی به نام سید گل سرخ و دیگری به نام ملا عارف هنوز باقی است.

بنابراین در امتداد بازار قدیم،بازار جدیدی که از تکیه ی بازارنو آغاز و تا محل باغ ملی ادامه اشت ساختند و آن را بازار نو نامیدند و بدین ترتیب محله ی جدیدی به نام بازار نو ایجاد شد.

محله چرخاب:

عقیده ی بیشتر سالخوردگان چرخاب بر این است که بنیاد چرخاب از زمان تبعید شدن گروهی از فرزندان شمس تبریزیري،نهاده شد و اینان در محل یرد(yord)*مجد العلما(منظور دربند مجد العلماست)رحل اقامت افکندند و در این محل چاهی احداث کردند که بعدها وقتی خانه ها ساخنه شد،چرخاب نام گرفت.

*یَرد(=یرت)محل نگهداری و آغل گوسفندان است.

(برگرفته از کتاب فرهنگ عامه اردکان نوشته ی دکتر سیدمحمودطباطبایی اردکانی)

حمیده گلمکانی